Ελληνική επιχειρηματικότητα: Χθες, σήμερα, αύριο…
του Βασίλη Θεοχαράκη*
Το πιο συχνό επιχείρημα για την υστέρηση της Ευρώπης στο χώρο της επιχειρηματικότητας σε σχέση με τις ΗΠΑ, επικεντρώνεται στις διαφορές των δύο αγορών όσον αφορά την ελευθερία κινήσεων που επιτρέπει ο εργατικός νόμος στις επιχειρήσεις για να προσλάβουν ή να απολύσουν υπαλλήλους.
Αν πραγματικά αυτός ήταν ο μόνος λόγος θα βλέπαμε μιά δραματικά μεγαλύτερη ανάπτυξη θυγατρικών από ευρωπαϊκές εταιρείες στις ΗΠΑ για να εκμεταλλευτούν το ευνοϊκότερο εργατικό νομικό καθεστώς. Στην Ελλάδα προσθέτουμε και άλλους λόγους για το μειωμένο επίπεδο επιχειρηματικότητας, όπως την έλλειψη υποδομών και την αναγκαιότητα στήριξης από το κράτος. Αρκεί, όμως, να αναλογιστεί κανείς ότι οι πιο δυναμικές επιχειρήσεις της εποχής μας όπως η Apple, Microsoft, Dell, Yahoo και η Google -επιχειρήσεις που ηγούνται της αγοράς τους σε παγκόσμιο επίπεδο- ξεκίνησαν από νέους που τόλμησαν να στήσουν την επιχείρησή τους σε ένα γκαράζ ή ενώ ήταν φοιτητές χωρίς καμμία κρατική υποστήριξη. Ίσως το πρόβλημα είναι η έλλειψη γκαράζ στην Ελλάδα… Αναμφίβολα ένα σταθερό νομικό και φορολογικό πλαίσιο διευκολύνει την επιχειρηματικότητα, αλλά η επιχειρηματικότητα βασίζεται κατά κύριο λόγο σε άτομα με θέληση και λιγότερο σε επιδοτήσεις.
Πόσοι από τους νέους μας τολμούν να δημιουργήσουν τη δική τους επιχείρηση και να αφοσιωθούν σε αυτή; Κι αν επιχειρήσουν, έχουν ως στόχο τους την παγκόσμια αγορά; Φοβάμαι πως όχι. Η πρώτη μας σκέψη είναι η επιλογή “ασφαλών” λύσεων που συχνά ενισχύονται ή και ακόμη επιβάλλονται από το οικογενειακό μας περιβάλλον. Πιο συγκεκριμένα, αν εγκαταλείψουμε το όνειρο για μία από τις περιορισμένες θέσεις του Δημοσίου, αναζητούμε απεγνωσμένα μία καθώς πρέπει δουλειά σε ένα μεγάλο οργανισμό όπως κάποια τράπεζα ή πολυεθνική. Αν και η εργασιακή εμπειρία σε έναν τέτοιο οργανισμό είναι πραγματικά πολύτιμη, η ίδια μας η κοινωνία μας παγιδεύει στην πεπατημένη -η κοινωνική αποδοκιμασία σε μια πιθανή αποτυχία είναι ιδιαίτερα έντονη και αποτρεπτική για το ξεκίνημα μιας δικής μας επιχειρηματικής δραστηριότητας. Σε αντίθεση, επενδυτές στο Silicon Valley βλέπουν θετικά την επένδυση σε επιχειρηματικές προτάσεις από άτομα που έχουν βιώσει μιά αποτυχημένη επιχειρηματική δραστηριότητα καθώς τα άτομα αυτά γνωρίζουν καλύτερα τι δεν πρέπει να επαναλάβουν.
Το πρόσφατο αφιέρωμα του Economist που αναφέρεται στην ευρωπαϊκή επιχειρηματικότητα χρησιμοποιεί ως δείκτη μέτρησης της επιχειρηματικότητας την κατά κεφαλή αναλογία των top 1.000 μεγαλυτέρων εταιρειών που εδρεύουν στην κάθε χώρα. Η Ελβετία διαπρέπει σε αυτήν την λίστα, καθώς της αναλογούν αρκετοί πολυεθνικοί κολοσσοί σε σχέση με τον πληθυσμό της, ενώ ακολουθούν οι ΗΠΑ. Αν αναζητήσει κανείς τις διεθνώς πιο ισχυρές ελληνικές επιχειρήσεις στην λίστα των 1.000 πιο ισχυρών του κόσμου, σύμφωνα με την κατάταξη του περιοδικού Forbes θα βρει τρεις τράπεζες (Εθνική, Eurobank και Alpha) και τρεις ΔΕΚΟ (ΟΤΕ, ΔΕΗ και ΟΠΑΠ). Αν και οι οργανισμοί αυτοί αναμφίβολα ενισχύουν σημαντικά την επιχειρηματική ζωή των χωρών που δραστηριοποιούνται, δεν παύουν να τείνουν να στοχεύουν σε μια περιορισμένη γεωγραφική περιοχή και όχι στην παγκόσμια αγορά. Το πρόβλημα όμως με έναν τέτοιο δείκτη μέτρησης φανερώνει την επιχειρηματική πραγματικότητα όταν εδραιώθηκαν αυτοί οι οργανισμοί πριν αρκετά χρόνια και όχι απαραίτητα τις τάσεις της σημερινής επιχειρηματικής δραστηριότητας.
Καθώς όλοι οι μεγάλοι οργανισμοί ήταν κάποτε μικροί οργανισμοί που αναπτύχθηκαν, είναι πιθανά καλύτερο να βασιζόμαστε σε μετρήσεις που αναδεικνύουν τους οργανισμούς που αναπτύσσονται με γρήγορο ρυθμό. Στην Ευρώπη τέτοια μέτρηση υπάρχει από τον οργανισμό “Europe’s 500″ (www.europes500.com). Ο οργανισμός αυτός παρουσιάζει κάθε χρόνο 500 ευρωπαϊκές εταιρείες που αναπτύσσονται με τον πιό γρήγορο ρυθμό. Είναι πραγματικά ευτυχές ότι στη λίστα αυτή για το 2006 υπήρχαν 19 ελληνικές εταιρείες σε σχέση με 9 ελβετικές. Δεν είναι τυχαίο ότι ικανός αριθμός αυτών των εταιρειών παρουσιάζει μία έντονη εξωστρέφεια που αποδεικνύεται από την παρουσία τους στις διεθνείς αγορές. Μαζί με την Alumil και την S&B να ηγούνται της λίστας των ελληνικών εταιρειών που αναπτύσσονται πιο γρήγορα, θα συναντήσει κανείς λαμπρά παραδείγματα ανάπτυξης και διεθνών επιδόσεων όπως οι ΠΛΑΙΣΙΟ, Tsakos Energy Navigation, Κορρές και Genesis Pharma.
Στην συζήτηση για την ελληνική επιχειρηματικότητα πολύ συχνά κοιτάμε μόνο στη στεριά και ξεχνούμε τις πραγματικά ελληνικές πολυεθνικές: τις ναυτιλιακές μας. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι η Ελλάδα από πολύ νωρίς αναδείχτηκε σε μια δυσανάλογα για το μέγεθός της παγκόσμια δύναμη, αφού οι επιχειρηματίες στον χώρο αυτό όρισαν εξ’ αρχής ως στόχο τους την παγκόσμια αγορά. Ενώ αυτή η χωρίς σύνορα εξωστρέφεια επέτρεψε σε ένα κλάδο να κυριαρχήσει σε παγκόσμιο επίπεδο εδώ και δεκαετίες, φαίνεται ότι καθυστερήσαμε σημαντικά να την εφαρμόσουμε και σε άλλους.
Η επιχειρηματικότητα πρέπει να γιορτάζεται συχνά, να είναι μεταδοτική και να επιβραβεύεβεται από την κοινωνία. Μια τέτοια επιβράβευση νέων επιχειρηματιών είναι είναι τα βραβεία Κούρος που διοργανώνονται από την Λέσχη Επιχειρηματικότητας. Μία άλλη είναι ο Ευρωπαϊκός Διαγωνισμός Επιχειρηματικότητας. Μια άλλη είναι ο Ευρωπαϊκός Διαγωνισμός Επιχειρηματικότητας (European Business Plan of the Year Award), στον οποίο οι φοιτητές του ALBA κατέχουν την πρώτη θέση τα τελευταία 6 χρόνια έναντι άλλων σχολών όπως το INSEAD και το London Business School. Συγχρόνως, πρέπει να υποστηρίξουμε πιο δυναμικά το θεσμό των οικογενειακών επιχειρήσεων (μικρών και μεγάλων) που είναι η ραχοκοκκαλιά της ελληνικής οικονομίας. Η εξέλιξή τους από την νεώτερη γενιά ίσως είναι και το μεγαλύτερο μας στοίχημα.
Στην Ελλάδα έχουμε τόσα λαμπρά παραδείγματα επιχειρηματικότητας μέσα από σημερινές ελληνικές εταιρείες. Ωστόσο, αντί να γιορτάζουμε την επιχειρηματικότητα καθημερινά, πιο συχνά βλέπουμε πλακάτ που δεν θέλουν τις επιχειρήσεις και την επιχειρηματικότητα κοντά στις πανεπιστημιακές σχολές. Είναι παράδοξο το γεγονός ότι συγχρόνως αναζητούμε ανάπτυξη και υψηλή απορροφησιμότητα των αποφοίτων, ενώ η σύνδεση της γνώσης με την αγορά συχνά καταπολεμάται. Η μεγαλύτερη επένδυση για την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας θα προέλθει όχι από επιδοτήσεις αλλά από τη δική μας θέληση να κατανοήσουμε ότι η στασιμότητα και το “βόλεμα” είναι η καταδίκη της νεολαίας. Αυτό θα μας επιτρέψει να αναρωτιόμαστε καθημερινά για το αν μπορούμε να δώσουμε καλύτερες λύσεις σε προβλήματα που απασχολούν όχι μόνο τις εγχώριες αλλά τις παγκόσμιες αγορές. Αυτός ο απλός προβληματισμός είναι και ο κύριος μοχλός ανάπτυξης.
*Ο κ. Βασίλης Θεοχαράκης είναι Associate Professor of Marketing & Entrepreneurship στο ALBA Graduate Business School.
Το παραπάνω άρθρο δημοσιεύθηκε στο “Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ-ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ-THE ECONOMIST” (Απρίλιος 2007, τεύχος 38, σ. 58) που κυκλοφόρησε μαζί με την εφημερίδα “Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ” την Μ. Παρασκευή, 6 Απριλίου 2007. Εδώ αναδημοσιεύεται κατόπιν αδείας. © 2007 Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ.
Απόψεις γι’ αυτό το post σε άλλα blogs
LinkedIn
Twitter
Facebook
Το πρόβλημα είναι πως το επενδυτικό χρήμα το κατέχουν ελάγχιστοι, οι ίδιοι ακριβώς που έχουν τον τρόπο να ελίσονται ανάμεσα στους κρατικούς μηχανισμούς και να εξασφαλίζουν από απαλαγές εώς ‘διευκολύνσεις’. Το Ελληνικό κράτος είναι εξαιρετικά εχθρικό απέναντι στην καινοτομία και το ταλέντο ίσως επειδή το ίδιο είναι αναχρονιστικό και βραδύκαυστο όπως η πλειοψηφία των στελεχών του στις καίριες θέσεις που σχετίζονται με την επιχειρηματικότητα. Άντε τώρα ν’ ανοίξεις άλλο μαγαζί εκτός από σουβλατζήδικο…
Dimitri ego tha apantousa stin endiaferousa topothetisei sou apla me ena… e kai?
den katalava opos sinithos leo se polous dont think the problem work on the solution…. kai opos mou elege kai enas kathigitis sto panepistimio…everything is difficult before its easy.
entaksi to kratos einai echtriko einai to ena einai to allo…ma i proti kinisi pou kanoun oloi einai na kinigisoun epidotiseis, atoka diania, epichorigiseis etc…
kai stin teliki an to kratos einai echtriko -to elliniko- iparchoun allou portokalies… i voulgaria einai dipla -me chamila kostoi- to idio kai ta skopia kai to maurovounio.
ego apo tote pou apofasisa na echo “etairiki tautotika” eime “stas agglias” .
epiloyes iparchoun den chriazete na archizoume tin mizeria gia garaze kai sofites oute gia mempsimiries
Όπως είχε πει και ο Στέλιος Χατζηιωάννου πέρσι σε μία ομιλία του στο London School of Economics: “to boost entrepreneurship in a country, you have to tolerate failure and celebrate success”…Στην ίδια ομιλία όμως είχε πει και κάτι ακόμα: “if it wasn’t for my father’s money I would now probably be the owner of a kebab chain in Greece”!
Μιλώντας και με συνεργάτες του τεύχους για το στήσιμο του όλου αφιερώματος εκείνο που ξεχώρισα και νομίζω ότι αρχίζει πλέον να εδραιώνεται για τα καλά στο μυαλό όλων όσοι κυττούν λίγο μακρύτερα είναι ότι το πρωταρχικό στοιχείο-κλειδί για την ανάπτυξη της ελληνικής καταγωγής επιχειρηματικότητας είναι η εξωστρέφεια σε συνδυασμό με ώριμες και καθόλου συμβατικές επιλογές και συμπεριφορές ως προς την δικτύωση (συμμετοχή σε ευρύτερες περιφερειακές κοινότητες συμφερόντων, απ΄ευθείας πρόσβαση στο σκληρό πυρήνα των τοπικώναγορών/τοπικών κοινωνιών, πολυπολιτισμική αντίληψη κ.α). Παράλληλα, ένας ξεχασμένος -λόγω της κυριαρχίας του κράτους αλλά και της αδυναμίας των τοπικών αρχών και γενικώς της κοινωνίας των πολιτών- τομέας είναι εκείνος της τοπικής -βιώσιμης- ανάπτυξης όπου κάλλιστα μπορεί να συνδυασθεί με μορφές νεανικής επιχειρηματικότητας αλλά και συλλογικής/κοινοτικής επιχειρηματικότητας (τρίτος/κοινωνικός τομέας). Προφανώς, η αναφορά γίνεται σε μορφές επιχειρηματικότητας και όχι στα γνωστά και μη εξαιρετέα προγράμματα της ΓΓ Νέας Γενιάς και άλλων γγ των 30 τελευταίων χρόνων.
πάντα κατηγορούμε το κράτος αλλά ποτέ τα μυαλά των επιχειρηματιών δεν μας πειράζουν όταν κάνουν τις λαμογιές τους.
Πως να κανεις καινοτομία ή να δουλεψεις ως στελεχος οταν σου λενε να δουλευεις περισσότερο απο 8 ωρες για ενα κομμάτι ψωμι. Και πες οτι γινεσαι επιχειρηματιας, σε καποιες αγορες και να θες δεν μπαινεις, π.χ. προμηθεια hardware που τα ελεγχει ολα μια εταιρεια. Οι αγορες ειναι πολυ κλειστες και οι ιδιοι οι επιχειρηματιες δρουν συχνα ως μαφιοζοι παρα ως επιχειρηματιες
@ chris m.
Το ελληνικό κράτος θεωρώ ότι κάνει τα πάντα για να αποτρέψει οποιαδήποτε μορφή καινοτομίας και επιχειρηματικότητας. Με φορολογικό σύστημα που αλλάζει κάθε χρόνο, με αυτοφυείς πατέντες που αποτελούν βραχνά για τους επιχειρηματίες (περαίωση κλπ.), με ασφαλιστικό σύστημα που αλλάζει κάθε χρόνο, με καμιά σαφή πολιτική ως προς την ενίσχυση νεανικής επιχειρηματικότητας και καινοτόμων ιδεών, σε καλεί να παίξεις σε ένα παιχνίδι χωρίς κανόνες.
Όταν λοιπόν μπλέκεις σε ένα παιχνίδι, που αυτός που υποτίθεται ότι θέτει τους όρους κάνει λαμογιές πως είναι δυνατόν να πας με τον σταυρό στο χέρι και να περιμένεις να επιβιώσεις; Μόνο με λύσεις σαν αυτές που πρότεινει ο KGP, οι οποίες ναι μεν ισχύουν αλλα παράλληλα δείχνουν την γύμνια ενός κράτους που με τις πολιτικές του ωθεί εκτός των τειχών, επιχειρηματίες.
Θα συμφωνήσω μαζί σου ότι όντως οι αγορές είναι πολύ κλειστές, γιατί αυτός που θέτει τους όρους του παιχνιδιού (δηλ. το κράτος και όχι ο μαφιόζος επιχειρηματίας) τις θέλει έτσι.
εχω δουλεψει στην αγορα του κρεατος, μπορω να σου πως οτι οσο καλος κ να εισαι δεν ΜΠΑΙΝΕΙΣ με κανενα τροπο! Το κρατος εχει την ευθυνη του αλλα και οι επιχειρηματιες δεν ειναι παρθενες ουτε αγιοι.
ΣΤο τομεα που ειμαι, (εργασιες, ερευνες για ακαδημαικους σκοπους) ειμαι σε market leader εταιρεια γιατι ειναι η φυση της αγορας που δεν μπορει να μπουν μπακαλιδες επιχειρηματιες. δυστηζως ομως, ακομα και στο consulting οπως το εζησα απο την ecoq (μεγαλος μπακαλης) εχει και εκει πολλα μπακαλικα. Δυστυως ομως οι αγορα δεν κανει κατι να φυγουν απο την μεση τα ‘μπακαλικα’ κ να μεινουν οι ποιοτικοι.
Και να πας βουλγαρια….εκει θα δεις μπακαλικα, μονο που εκει εχει κ κουμπουρια, ειδικα αν πας στο τουριστικο τομεα και εμποριο πρεπει να εχεις μπραβους και να πας με το στυλ γνωστων ‘επιχειρηματιων’ της νυχτας που το πρωι τους βλεπεις σε ΑΝΤ1 και σταρ
Γνωμη μου; Θελει ξεσκαρταρισμα η αγορα!
Tha sumfwnisw me ton Buzz.Endiaferousa analisi!
Ποιος υπογράφει το άρθρο; Βολεμένος καθηγητάκος.
Αχά!
@username
Τον κ. Θεοχαράκη δεν τον γνωρίζω ούτε έχω καμιά σχέση με το ALBA (στο οποίο διδάσκει). Κρίνοντας, ωστόσο, από το βιογραφικό του δεν νομίζω ότι ανήκει στην γνωστή και μη εξαιρετέα, αν θέλεις, “κλάση” των βολεμένων καθηγητάκων. Αλλού βρίσκονται, κατά κανόνα, οι βολεμένοι (λέγε με Δημόσια Εκπαίδευση). Εν πάση περιπτώσει, το ζητούμενο δεν είναι ποιος έγραψε το άρθρο αλλά το τι έγραψε.
ego epimeno oti den einai thema kratous einai thema ton eauton mas prota…paradeigma ti paei na pei oti to kratos den parechei kaliteri forologia? i agglia pou eime ego echei chiroteri forologia alla kai michanismous forologisis gia to kathe ti… kai den einai toso elastiki oso einai edo pera…
gia paradeigma ti paei na pei oti to kratos den kainotomei… den vlepo kanenan ektos apo to na “kainotomei” sinechos se mizeria, grinia kai mepsimiria na kanei tipota…
an sas fteei to kratos…doksa to theo stin europaiki enosi eimaste an thelete ftinoteri forologia “idou i kipros idou kai to pidima” gia na parafraso ena rito…sas ftene i akrivia i den ksero kai ego ti… doksa ton theo toses chores ftinoteres eiparchoun na epileksete…
alla tha kliso me kati allo… pote esis kanate ena vima me vasi ta dedomena pou kserete pou iparchoun kai einai dedomena/constant? auti einai i ellada eite douleueis etsi opos douleuei eite prospatheis na tin alakseis me vasi pali to perivalon pou eiparchei kai mesa sta plaisia tou dinatou.
@ KGP
το άρθρο αναφέρεται στην ελληνική επιχειρηματικότητα και την ελληνική οικονομία. Αν εσύ πας και ανοίξεις την επιχείρηση σου στην Κύπρο ή στην Βουλγαρία, μιλάμε για ελληνική επιχειρηματικότητα και ελληνική οικονομία; Όχι, μιλάμε για Κυπριακή ή Βουλγαρική εφ’όσον τα κέρδη σου θα φορολογούνται από την κυπριακή δημοκρατία και οι θέσεις εργασίας της επιχείρησης σου θα απαρτίζονται από Κύπριους ή Βούλγαρους. Ο όρος “ελληνική” δεν αναφέρεται στον owner (δηλ. αν είναι Έλληνας ή Βούλγαρος) αλλά στο πλαίσιο που η επιχείρηση κινείται και λειτουργεί (εκτός αν θεωρείς τους ιδιοκτήτες των εστιατορίων της Αστόρια, έλληνες επιχειρηματίες). Άρα όταν προτρέπεις να φύγουμε και να πάμε να ανοίξουμε επιχειρήσεις εκτός Ελλάδος, έχεις δίκιο μεν, είσαι off topic δε κατά την άποψη μου.
Και εφόσον μιλάμε για ελληνική επιχειρηματικότητα, δεν γίνεται να αφήσουμε τον ρόλο του κράτους απ’έξω. Το πρόβλημα με την φορολογία δεν είναι το γεγονός ότι είναι υψηλή (το ξέρω ότι υπάρχουν χώρες με κατά πολύ υψηλότερη, όπως οι σκανδιναβικές). Το πρόβλημα είναι η μη σταθερότητα των φορολογικών συντελεστών, πράγμα που είναι αποτρεπτικό για μακροχρόνια σχέδια.
“an sas fteei to kratos…doksa to theo stin europaiki enosi eimaste an thelete ftinoteri forologia”
εχουμε χαμηλη τελικη φορολογια αλλα υψηλους ονομαστικους φορους. Πως γινεται? φοροδιαφυγη. Και επειδη εγω δεν γουσταρω να κλεβω, να φοροδιαφευγω, να λαδωνω, να λειτουργω μια επιχειρηση κοντρα σε ολους τους νομους τελοσπαντων, δεν κανω για επιχειρηματιας στην Ελλαδα. γιατι δεν μπορω να ανταγωνιστω τους αλλους που τα κανουν ολα αυτα. αυτη ειναι η διαφορα με τις πολιτισμενες χωρες της ΕΕ. Στην Ελλαδα επιβραβευουμε την καφριλα και την λέρα.
Apostoli esi milas gia to pou forologise i gia elliniki epichirimatikotita? giati kai i forologia stin kirpo i akoma akoma kai stin voulgaria emesa i amesa (akoma kai meso parochon tis europaikis enoseis epistrefei piso)
ego pisteuo oti mesa stin elliniki epichirimatikotita mporei na einai kathe eteria i opia einai ellinikon sinferonton. den me endiaferei (prosopika panta milao) pou vriskete i an forologite edo i ekso i ti ethnikotitas prosopiko echei.
kai to kratos den einai o “ftechteis” giati min ksechnas pios apotelei to kratos. pisteuo kai tha emeno oti mono meso “pieseon” emeson i ameson mporeis na peticheis opote kai ego esi kai o kathe enas den mporei na griniazei gia kati pou stin ousia “den diorthonei”.
Από ότι φαίνεται ο κ. Θεοχαράκης δημιουργεί και εταιρίες! http://www.nanophos.com/founders.html