Άσε Τώρα! Αυτά είναι Θεωρίες!

Η λέξη “θεωρία” δεν έχει καλή φήμη για τους περισσότερους ανθρώπους. Την ταυτίζουν με τη “διδασκαλία”, το “αφηρημένο”, το “ανεφάρμοστο” -με δυο λόγια, το μη πρακτικό. Η θεωρία είναι γι’ αυτούς κάτι “λιγότερο” από γεγονός, δεν είναι πραγματικότητα. Τοποθετούν τη θεωρία σε ένα συνεχές όπου προηγείται η εικασία και ακολουθεί το γεγονός, η πραγματικότητα…

Ωστόσο, στην επιστήμη, τα γεγονότα και η θεωρία είναι διαφορετικά πράγματα και όχι σημεία σε ένα συνεχές. Τα γεγονότα είναι δηλώσεις στις οποίες όλοι συμφωνούν σχετικά με το υπό παρακολούθηση φαινόμενο. Η θεωρία είναι κανόνες, συστηματικά οργανωμένοι, που εξηγούν και προβλέπουν τα γεγονότα.

Για παράδειγμα, αν πηδήξω από το μπαλκόνι μου θα πέσω στο έδαφος’ αυτό είναι γεγονός. Αυτό όμως που εξηγεί αυτό το γεγονός είναι η θεωρία της βαρύτητας’ το ότι η βαρύτητα είναι θεωρία την κάνει λιγότερο χρήσιμη; Δεν νομίζω.

Όπως είχε πει ο Jules Henri Poincare “η επιστήμη δημιουργείται βάσει των γεγονότων όπως κι ένα σπίτι χτίζεται με πέτρες, αλλά μια συλλογή γεγονότων δεν είναι επιστήμη όπως κι ένας σωρός από πέτρες δεν είναι σπίτι”. Εν πάση περιπτώσει, η θεωρία είναι ακριβώς το αντίθετο από τις ειρήσθω εν παρόδω “καθημερινές” ερμηνείες της’ δεν υπάρχει τίποτα πιο πρακτικό, πιο χρήσιμο από μια σωστή θεωρία.

Ο μάνατζερ που δηλώνει υποτιμητικά “Άσε τώρα! Αυτά είναι…θεωρίες!”, στην πραγματικότητα χρησιμοποιεί κι ο ίδιος κάποιου είδους θεωρία που έχει μέσα στο μυαλό του κι η οποία του λέει “Για να πετύχεις αυτό, πρέπει να κάνεις αυτό”. Έτσι πράττει κάθε λογικός άνθρωπος όταν προσπαθεί να πετύχει κάτι, να δώσει λύση σε ένα θέμα’ χρησιμοποιεί κάποια “θεωρία”.

Ωστόσο, το πρόβλημα με τις “θεωρίες” που έχει ο μάνατζερ στο μυαλό του είναι ότι σπανίως τις συνειδητοποιεί και πολλές φορές χρησιμοποιεί λάθος “θεωρία” για τις εκάστοτε καταστάσεις που καλείται να αντιμετωπίσει.

Χωρίς αμφιβολία, όλο αυτό το trial-and-error σκεπτικό τις περισσότερες φορές είναι αναποτελεσματικό και οδηγεί σε σπατάλη πόρων (χρημάτων, χρόνου, προσπάθειας) αλλά παρόλα αυτά είναι το σκεπτικό που εφαρμόζουν οι περισσότεροι μάνατζερ οι οποίοι είναι, υποτίθεται, το αρχέτυπο του ορθολογισμού και της αναλυτικής σκέψης και η κύρια δουλειά τους είναι να κατανέμουν σωστά και να επιβλέπουν τους πόρους της επιχείρησης.

Πολλές φορές, όταν κάποιο φαινόμενο δεν ταιριάζει με την χ θεωρία που έχει αναπτυχθεί γι’ αυτό, κάποιοι ισχυρίζονται αβίαστα ότι η εξαίρεση αυτή αποδεικνύει ότι η θεωρία είναι μη έγκυρη (invalid). Στην πραγματικότητα, η εξαίρεση αποτελεί απλώς μια “ανωμαλία” (anomaly) που δείχνει ότι η θεωρία δεν μπορεί να εξηγήσει κάποια συγκεκριμένη κατηγοριοποίηση του φαινομένου.

Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι η θεωρία είναι άχρηστη αλλά σημαίνει απλώς ότι πρέπει να εμπλουτιστεί με περισσότερη μελέτη του φαινομένου. Είναι σαν να λέμε ότι επειδή τα αεροπλάνα πετάνε αυτό σημαίνει ότι ο νόμος της βαρύτητας είναι άχρηστος!

Το πρόβλημα, τελικώς, δεν είναι οι θεωρίες. Το πρόβλημα είναι ότι υπάρχουν καλές και κακές θεωρίες κι ο μάνατζερ πρέπει να ξέρει πώς να ξεχωρίζει τις μεν από τις δε (και φυσικά να τις εφαρμόζει).

Η αλήθεια είναι ότι στο χώρο του μάνατζμεντ οι θεωρίες είναι ουκ ολίγες. Μολονότι υπάρχουν θεωρίες που έχουν αποδείξει τη χρησιμότητά τους εδώ και δεκαετίες, καθημερινά σχεδόν εμφανίζονται νέες θεωρίες (με την ανάλογη φανφάρα…) που αυτοχαρακτηρίζονται ως η νέα, μαγική, one-size-fits-all λύση στα προβλήματα των επιχειρήσεων.

Όταν ακούτε για μια θεωρία τα παρακάτω: “επαναστατική”, “ανατρεπτική”, “τ’ αλλάζει όλα”, “μπορεί να χρησιμοποιηθεί απ’ όλες τις εταιρείες και σε όλες τις περιπτώσεις”, “το μυστικό των μεγαλύτερων εταιρειών στον κόσμο” κ.λπ. τότε να λέτε “Άσε Τώρα! Αυτά είναι…θεωρίες!”

Απόψεις γι’ αυτό το post σε άλλα blogs

Εκτυπώστε αυτό το άρθρο